موظَّف بود بسوى مسلمين مهاجرت كند ، و اگر كسى خوددارى ميكرد ، كافر بود . « إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ » تا « لا يَهْتَدُونَ » 98 طبرى : از ابن عبّاس روايت شده است كه او گفت : من و مادرم از اين دسته مردم بوديم كه خداوند در اين آيه معذور داشته است ، ( چون آنها از خود اختيار نداشته‌اند و در فرمان عبّاس بوده‌اند كه سابقه ى اسلامش پذيرفته نشد و با او مانند كافران رفتار شد ) و از ابو هريره روايت شده است : پيغمبر ( ص ) پس از نماز ظهر دعا ميكرد « الَّلهم خلَّص الوليد و سلمة بن هشام و عيّاش بن أبي ربيعة و ضعفة المسلمين من ايدى المشركين الَّذين لا يستطيعون حيلة و لا يهتدون سبيلا » ابن ابى نجيح از مجاهد نقل كرده است : اصحاب پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم ميگفتند آن مسلمانان كه در مكه مانده‌اند و هجرت نميكنند مانند آن مسلمانان هستند كه با كافران در بدر و جنگ با مسلمين كشته شدند ، در برابر اين عقيده و گفتگو اين آيه نازل شد . « فَأُولئِكَ عَسَى اللَّه أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ » 99 فخر : ممكن است اعتراض شود ، : اگر آنها كه در فشار هستند معذور هستند ، پس اين جمله چه تناسب دارد كه گفته - شده است : شايد خدا از آنها درگذرد ؟ جواب آن است كه ممكن است از جهت حبّ وطن و خويشان خود را عاجز فرض ميكردند ، در صورتى كه شايد با يك اندازه گذشت ميتوانسته‌اند خود را خلاص كنند ، از اين جهت به آنها نويد داده شده است كه اگر در آينده كوشش نمايند و ترك وطن كنند و هجرت كنند اميدوار باشند كه معذور هستند . « وَمَنْ يُهاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّه يَجِدْ . . . مُراغَماً » 100 طبرى از ابن عبّاس و ضحّاك نقل شده است : يعنى محلّ انتقال و آسايش از فشار و آزار كافران براى چنين مردم فراهم خواهد شد ، از ابن ابى نجيح روايت شده است : يعنى عوض و وسيله ى دل - كندن از وطن خود پيدا خواهد كرد ، از مجاهد نقل شده است : يعنى راه آسايش از مكروه و ناپسند براى او خواهد بود ، از سدّى روايت شده است : يعنى جاى بدست